790 219 220 kontakt@pro-psyche.pl Lenartowicza 33-35, Bydgoszcz

Centanafadyna (Simtriyo) – nowy lek na ADHD zatwierdzony przez FDA

24 lipca 2026 roku FDA zarejestrowała centanafadynę, sprzedawaną jako Simtriyo, w leczeniu ADHD u dorosłych i u dzieci od 6. roku życia. W nagłówkach przeczytasz, że to pierwszy od lat lek o naprawdę nowym mechanizmie i że jest niestymulujący.

Pierwsza część jest prawdą. Druga nie.

W charakterystyce produktu zatwierdzonej przez FDA centanafadyna figuruje jako stymulant ośrodkowego układu nerwowego, z ostrzeżeniem w ramce dotyczącym nadużywania i uzależnienia. To właśnie powód, dla którego leku nie ma jeszcze w sprzedaży nawet w Stanach Zjednoczonych. Zacznijmy więc od początku, bo temat jest ciekawszy, niż sugerują komunikaty prasowe.

Dlaczego w ogóle szukamy nowych leków na ADHD

ADHD dotyczy około 5-7% populacji dziecięcej i u znacznej części osób utrzymuje się w dorosłości. Trudności z utrzymaniem uwagi, impulsywność i nadruchliwość przekładają się na szkołę, pracę i relacje, więc stawka jest wysoka.

Farmakoterapia od dekad opiera się na dwóch filarach. Stymulanty (metylofenidat, amfetaminy) działają szybko i mocno, ale nie każdemu służą – potrafią nasilać lęk, rozbijać sen, ścinać apetyt i niosą ryzyko nadużywania. Leki niestymulujące, w Polsce przede wszystkim atomoksetyna, mają korzystniejszy profil pod tym względem, ale zwykle potrzebują kilku tygodni na rozkręcenie się, a efekt bywa słabszy.

Centanafadyna wchodzi w tę lukę z propozycją, której wcześniej nie było.

Czym jest centanafadyna i jak działa

To kapsułka o przedłużonym uwalnianiu, przyjmowana raz na dobę. Jej wyróżnikiem jest hamowanie wychwytu zwrotnego trzech neuroprzekaźników naraz – noradrenaliny, dopaminy i serotoniny. Stąd nazwa klasy, NDSRI (norepinephrine, dopamine, serotonin reuptake inhibitor), w piśmiennictwie spotykana też jako potrójny inhibitor wychwytu zwrotnego.

Dotychczasowe leki celowały głównie w dwa pierwsze układy. Atomoksetyna pracuje przede wszystkim na noradrenalinie, metylofenidat i amfetaminy na noradrenalinie i dopaminie. To właśnie te dwa neuroprzekaźniki odpowiadają za czujność, koncentrację i hamowanie impulsów w korze przedczołowej i jądrach podstawy.

Serotonina to nowy element układanki. Kojarzymy ją z nastrojem, emocjami i snem, a nie z uwagą. A spora część osób z ADHD zmaga się nie tylko z rozproszeniem i impulsywnością, ale też z dysregulacją emocjonalną, wahaniami nastroju, lękiem i kiepskim snem. Hipoteza jest taka, że dorzucenie komponentu serotoninowego może dotknąć tego obszaru, którego dotychczasowe leki właściwie nie ruszały.

Zanim jednak zrobimy z tego rewolucję, jeden szczegół. Centanafadyna nie działa na te trzy układy z równą siłą. Najmocniej hamuje wychwyt noradrenaliny, około sześciokrotnie słabiej dopaminy i mniej więcej czternastokrotnie słabiej serotoniny. Profil jest więc wyraźnie noradrenergiczny, a nie „po równo na wszystko”. Serotonina jest w tym równaniu obecna, ale gra trzecie skrzypce.

Co dzieje się w szczelinie synaptycznej

Neuron uwalnia neuroprzekaźnik, część dociera do receptorów, a transportery wciągają resztę z powrotem. Centanafadyna blokuje te transportery. Im mocniejsza blokada, tym mniej cząsteczek wraca i tym więcej zostaje, żeby pobudzać receptor.

Synapsa z trzema transporterami wychwytu zwrotnego i różnym stężeniem neuroprzekaźnika Neuron presynaptyczny uwalnia neuroprzekaźnik do szczeliny synaptycznej. Cząsteczki spływają do receptorów na neuronie postsynaptycznym, a transportery wciągają część z powrotem do neuronu. Blokada transportera noradrenaliny jest najsilniejsza, więc w szczelinie zostaje najwięcej cząsteczek. Przy dopaminie blokada jest około sześć razy słabsza, przy serotoninie około czternaście razy słabsza, więc stężenia są odpowiednio niższe. neuron presynaptyczny szczelina synaptyczna transportery wychwytu zwrotnego neuron postsynaptyczny Noradrenalina blokada najsilniejsza stężenie najwyższe Dopamina około 6 razy słabiej stężenie niższe Serotonina około 14 razy słabiej stężenie najniższe stężenie w szczelinie

Korek w transporterze to blokada leku, a paski na dole pokazują wynikowe stężenie w szczelinie. Schemat poglądowy, proporcje oddają relację siły hamowania, a nie wartości bezwzględne. Centanafadyna figuruje w charakterystyce produktu zatwierdzonej przez FDA jako stymulant ośrodkowego układu nerwowego i ma ostrzeżenie w ramce obejmujące dwa zagrożenia.

„Lek niestymulujący”? Tu trzeba uważać

Przez lata rozwoju centanafadyna była opisywana jako lek niestymulujący i taka etykieta przykleiła się do niej w mediach oraz w części piśmiennictwa sprzed rejestracji. Sam producent budował ją wokół obietnicy niższego potencjału uzależniającego niż klasyczne stymulanty.

W badaniach rejestracyjnych u dorosłych wygląda to obiecująco. Zdarzenia niepożądane powiązane z potencjałem nadużycia wystąpiły u 2,0% osób przyjmujących 200 mg i 3,8% przyjmujących 400 mg, przy 3,4% w grupie placebo (Adler i wsp., 2022). Przy niższej dawce było ich więc rzadziej niż na placebo, a euforii nie zgłosił nikt. Mechanizm to tłumaczy. Stymulanty powodują gwałtowny skok dopaminy w układzie nagrody, a centanafadyna podnosi poziom neuroprzekaźników stopniowo, przez hamowanie wychwytu zwrotnego.

Charakterystyka produktu zatwierdzona przez FDA opisuje jednak Simtriyo wprost jako stymulant ośrodkowego układu nerwowego i ostrzega, że nadużywanie takich leków może prowadzić do uzależnienia, a przedawkowanie do zgonu. Lek dostał ostrzeżenie w ramce, w najmocniejszej formie, jaką FDA stosuje, i obejmuje ono dwa zagrożenia naraz. Będzie w USA substancją kontrolowaną, a amerykańska DEA nie zakończyła jeszcze przypisywania mu konkretnej grupy. Dopóki tego nie zrobi, Simtriyo nie trafi do aptek. Producent zapowiada dostępność w dalszej części 2026 roku.

Skąd ta rozbieżność? Z tego, kogo się bada. Etykieta opisuje dwa osobne badania potencjału nadużycia, przeprowadzone u osób z historią rekreacyjnego używania stymulantów. W pierwszym centanafadyna w dawkach 400 i 800 mg postaci szybko uwalniającej dała w skali lubienia leku wynik wyższy niż placebo i nieistotnie statystycznie niższy niż amfetamina, a także niż lizdeksamfetamina. W drugim wypadła słabiej od amfetaminy, ale nastrój euforyczny zgłosiło od 17 do 30% uczestników, mniej więcej tyle samo co po amfetaminie. Etykieta podsumowuje to bez ogródek. Centanafadyna ma potencjał nadużycia.

O drugiej stronie tej monety nie mówi się wcale. Nagłe odstawienie leku w obu badaniach fazy 3 u dorosłych dało objawy odstawienne nieodróżnialne od placebo, a FDA zapisała w etykiecie, że mimo statusu stymulanta Simtriyo nie wywołuje zależności fizycznej.

Jak to pogodzić? Mniej więcej tak. U pacjenta, który przyjmuje zaleconą dawkę postaci o przedłużonym uwalnianiu, ryzyko wygląda nisko, a zespołu odstawiennego prawdopodobnie nie będzie. U kogoś, kto sięgnie po lek w innej dawce i w innym celu, atrakcyjność centanafadyny jest porównywalna z amfetaminą. Nie jest więc lekiem niestymulującym w tym sensie, w jakim są nimi atomoksetyna czy guanfacyna, i jeśli ktoś sięga po nią właśnie po to, żeby uniknąć leku kontrolowanego, tego celu nie osiągnie.

Co pokazały badania

Rejestracja opiera się na czterech randomizowanych badaniach fazy 3 z placebo, dwóch u dorosłych i dwóch w populacji pediatrycznej. Realne oczekiwania wyznaczają liczby.

Dorośli

W dwóch badaniach (Adler i wsp., 2022) centanafadyna w dawkach 200 mg i 400 mg na dobę okazała się istotnie statystycznie skuteczniejsza od placebo. Skuteczność mierzono skalą AISRS (Adult ADHD Investigator Symptom Rating Scale), w której klinicysta ocenia nasilenie 18 objawów ADHD na podstawie ustrukturyzowanego wywiadu, maksymalnie 54 punkty.

Rząd wielkości jest tu ważniejszy niż sama istotność. Przewaga nad placebo po sześciu tygodniach wyniosła od 2,7 do 4,5 punktu AISRS, zależnie od badania i dawki. W grupach z lekiem objawy zeszły o 25 do 32% wartości wyjściowej, w grupach placebo o 18 do 21%.

Tempo działania wypadło różnie. W jednym z dwóch badań przewaga nad placebo była istotna już od siódmego dnia, w drugim dopiero od dwudziestego ósmego. Komunikaty prasowe podają samą jedynkę. Nawet ostrożniejsza wersja wypada jednak nieźle na tle leków niestymulujących, bo atomoksetyna potrzebuje zwykle kilku tygodni na pełne rozwinięcie działania.

Efekt był spójny we wszystkich podgrupach według płci i pochodzenia etnicznego. Publikacja nie rozstrzyga, czy zależał od wyjściowego nasilenia objawów albo od wcześniejszej historii leczenia.

W długoterminowym, 52-tygodniowym badaniu otwartym (Mattingly i wsp., 2025) dawka 400 mg na dobę utrzymała efekt przez rok. Wynik całkowity AISRS poprawił się o 49 do 57% względem wartości wyjściowej, zależnie od grupy, co odpowiada spadkowi o mniej więcej 18 punktów. Poważne zdarzenia niepożądane wystąpiły u 1,8% pacjentów i żadne nie zostało uznane za związane z lekiem. Nie odnotowano zgonów.

Te 18 punktów wygląda imponująco obok czterech punktów przewagi nad placebo, choć mierzy zupełnie co innego. Badanie było otwarte, bez grupy kontrolnej, a skuteczność miała w nim status eksploracyjny, więc w tych 18 punktach siedzi razem działanie leku, naturalny przebieg i efekt placebo. Do tego z 653 osób, które przyjęły lek, rok ukończyło 345, a 12,3% odpadło z powodu działań niepożądanych. Rok na leku to realny sprawdzian i połowa uczestników go nie dokończyła.

Dzieci i młodzież

W badaniu u nastolatków (Ward i wsp., 2026) 459 uczestników w wieku 13-17 lat przydzielono losowo do dawki odpowiadającej 140 mg, dawki odpowiadającej 280 mg albo do placebo na sześć tygodni. Skuteczność mierzono skalą ADHD-RS-5, czyli osiemnastopunktową skalą opartą na kryteriach DSM-5.

Komunikaty prasowe o tym milczą. Wyższa dawka poprawiła wynik ADHD-RS-5 o 18,5 punktu wobec 14,2 punktu na placebo (p = 0,0006), z poprawą widoczną już w pierwszym tygodniu. Niższa dawka nie oddzieliła się od placebo. W badaniu u dzieci 6-12 lat, gdzie dawkę przelicza się według masy ciała, wzorzec był ten sam. Zadziałał wyłącznie odpowiednik 280 mg, dając przewagę 5,6 punktu nad placebo. Odpowiednik 140 mg nie zadziałał i dlatego nie wszedł do rejestracji.

U dzieci i młodzieży wniosek praktyczny jest prosty. Zbyt ostrożna dawka po prostu nie zadziała. U dorosłych tej zależności nie widać, bo tam 200 mg wypadło co najmniej tak dobrze jak 400 mg, a w jednym z dwóch badań nawet lepiej.

U dzieci i młodzieży zadziałała tylko wyższa dawka

W obu badaniach pediatrycznych istotną poprawę dawał wyłącznie odpowiednik 280 mg. Niższa dawka nie oddzieliła się od placebo. U dorosłych takiej zależności nie ma.

Dzieci 6-12 lat
dawka przeliczana według masy ciała
odpowiednik 280 mgADHD-RS-5 −16,3 wobec −10,8 na placebo, przewaga 5,6 punktu
odpowiednik 140 mgbez istotnej różnicy, poza rejestracją
ten sam wzorzec co u nastolatków.
Nastolatkowie 13-17 lat
N = 459, przydział 1:1:1
280 mgADHD-RS-5 −18,5 wobec −14,2 na placebo, p = 0,0006
140 mgbez istotnej różnicy wobec placebo
poprawa widoczna już w pierwszym tygodniu.
Dorośli
skala AISRS
400 mg
200 mg
obie skuteczniejsze od placebo, bez przewagi wyższej.

Dawki podane jako moce zarejestrowanego produktu, czyli kapsułki 140, 210 i 280 mg. W publikacjach z badań te same dawki figurują w jednostkach wcześniejszej postaci leku, 164,4 i 328,8 mg. Wyjaśnienie tej różnicy znajdziesz w akapicie niżej.

Dawki z badań a dawki z apteki

Drobna rzecz, która potrafi wprowadzić w błąd przy czytaniu publikacji. W badaniach pojawiają się dawki 200 mg i 400 mg (dorośli) oraz 164,4 mg i 328,8 mg (młodzież), bo używano tam wcześniejszych postaci leku. Zarejestrowany produkt to kapsułki o przedłużonym uwalnianiu w mocach 140 mg, 210 mg i 280 mg.

Samo dawkowanie też nie jest jednolite. U dorosłych start zwykle od 210 mg, z możliwością zwiększenia do 280 mg. U nastolatków 13-17 lat obowiązuje stała dawka 280 mg raz na dobę, bez przeliczania. Według masy ciała dawkuje się wyłącznie u dzieci 6-12 lat. Próg co najmniej 20 kg to osobne ograniczenie z rejestracji, wynikające z braku danych i ryzyka spadku masy ciała, a nie ze sposobu dawkowania.

Ile to naprawdę daje

Trzeba tu odłożyć entuzjazm i spojrzeć na wielkości efektu.

W poszczególnych badaniach fazy 3 u dorosłych wielkości efektu mieściły się w przedziale 0,24-0,40 (Adler i wsp., 2022). Metaanaliza pięciu badań z randomizacją, obejmująca 1968 uczestników, daje wynik zbiorczy 0,37, z przedziałem ufności od 0,05 do 0,68 (Muneer i wsp., 2026). To wynik umiarkowany, ale przede wszystkim mało precyzyjny. Dolna granica przedziału ociera się o zero.

Dla porównania, w sieciowej metaanalizie leczenia ADHD u dorosłych standaryzowane różnice średnich dla objawów podstawowych wyniosły 0,79 dla amfetamin, 0,49 dla metylofenidatu i 0,45 dla atomoksetyny (Cortese i wsp., 2018). Tamte wartości też mają przedziały ufności i te przedziały zachodzą na siebie. Centanafadyna, metylofenidat i atomoksetyna są w takim zestawieniu statystycznie nierozróżnialne. Wyraźnie odstają tylko amfetaminy.

Innymi słowy, centanafadyna plasuje się mniej więcej tam, gdzie atomoksetyna, i wyraźnie poniżej amfetamin. Z zastrzeżeniem, że słupki na wykresie sugerują większą precyzję, niż niosą dane.

Jest jeszcze szczegół, który zaniża liczby akurat dla centanafadyny. Oba badania u dorosłych miały tydzień wstępny na placebo i odsiewały osoby, które poprawiły się w nim o co najmniej 30%. Odpadło w ten sposób 24,1% uczestników, a autorzy przyznają, że mogło to zmniejszyć zmierzoną różnicę między lekiem a placebo.

Wielkości efektu u dorosłych

Standaryzowana różnica średnich dla podstawowych objawów ADHD. Im dłuższy słupek, tym większy efekt.

Amfetaminy 0,79
Metylofenidat 0,49
Atomoksetyna 0,45
Centanafadyna 0,37
00,250,500,751,0

Jasny pasek na słupku centanafadyny to zakres punktowych wyników z poszczególnych badań, od 0,24 do 0,40. Nie jest to przedział ufności, który dla wyniku zbiorczego sięga od 0,05 do 0,68. Wartości pochodzą z odrębnych metaanaliz, nie z badań bezpośrednich, a przedziały ufności trzech dolnych słupków zachodzą na siebie.

Porównania z konkretnymi lekami wypadają spójnie z tym obrazem. Centanafadyna była mniej skuteczna niż lizdeksamfetamina, a nie różniła się istotnie od metylofenidatu i atomoksetyny (Schein i wsp., 2024a). Jednocześnie miała rzadsze występowanie części działań niepożądanych niż wszystkie trzy porównywane leki.

Z metylofenidatem porównano ją dwa razy i wyniki nie wyszły identyczne. Wobec preparatu Foquest skuteczność okazała się porównywalna, a jedyną istotną przewagą po stronie bezpieczeństwa była rzadsza bezsenność (Schein i wsp., 2025). Wobec Concerty centanafadyna wypadła słabiej pod względem skuteczności, o 4,16 punktu AISRS, i dopiero analiza wrażliwości tę różnicę zniosła. Za to lista przewag w bezpieczeństwie była tam dłuższa, z rzadszą suchością w ustach, bezsennością początkową, spadkiem apetytu, lękiem i kołataniem serca (Schein i wsp., 2024b).

Zastrzeżenie, bez którego te liczby wprowadzają w błąd. To były porównania pośrednie, statystycznie dopasowywane między osobnymi badaniami, a nie badania bezpośrednie. Nikt nie podał jeszcze centanafadyny i metylofenidatu tej samej grupie pacjentów i nie zobaczył, co wyjdzie. Dopóki takiego badania nie ma, każde „działa tak samo jak” pozostaje wnioskiem z porównania pośredniego, a nie wynikiem pomiaru.

Realistyczne podsumowanie brzmi więc tak. Nowy mechanizm i przyzwoita tolerancja przy umiarkowanej skuteczności. Wartościowa opcja dla osób, które nie tolerują stymulantów albo nie uzyskały na nich poprawy. Nie jest to lek, który bije metylofenidat.

Bezpieczeństwo

Najczęstsze działania niepożądane u dorosłych to ból głowy, zmniejszony apetyt, bezsenność, nudności, suchość w ustach i biegunka. U dzieci i młodzieży dochodzą wysypka, zmęczenie, ból brzucha i senność. Większość miała nasilenie łagodne do umiarkowanego. W badaniach fazy 2 (Wigal i wsp., 2020) leczenie z powodu działań niepożądanych przerwało 13 ze 120 pacjentów, a w grupie przyjmującej dawkę do 400 mg na dobę tylko jedna osoba.

Osobno przebadano wpływ na serce, bo leki psychotropowe potrafią wydłużać odstęp QT i podnosić ryzyko groźnych arytmii. W badaniu z dawką dwukrotnie wyższą od maksymalnej zalecanej centanafadyna nie wykazała klinicznie istotnego wpływu na repolaryzację serca, nie zaobserwowano też istotnych zmian odstępów PR i QRS ani częstości rytmu (Turkoglu i wsp., 2025).

Ostrzeżenie w ramce obejmuje dwa zagrożenia. Pierwsze to myśli i zachowania samobójcze u dzieci, częstsze niż na placebo w grupie 6-12 lat, co wymaga monitorowania. Drugie to nadużywanie, niewłaściwe stosowanie i uzależnienie.

W ostrzeżeniach i środkach ostrożności wymieniono między innymi poważne choroby serca, wzrost ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca, objawy psychiatryczne, reakcje nadwrażliwości, zahamowanie wzrastania przy długotrwałym stosowaniu u dzieci, waskulopatię obwodową z objawem Raynauda włącznie, zespół serotoninowy oraz nasilenie tików i zespołu Tourette’a.

Przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na lek, stosowanie inhibitorów MAO lub okres 14 dni od ich odstawienia, a także guz chromochłonny nadnerczy obecnie lub w wywiadzie.

Z rzeczy praktycznych, etykieta zaleca unikanie alkoholu w czasie przyjmowania leku i przez co najmniej dwie godziny po dawce, ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu innych stymulantów oraz przy lekach metabolizowanych przez CYP1A2. Przy ciężkiej niewydolności wątroby lek nie jest zalecany.

Funkcje wykonawcze i emocje, czyli najciekawsza część

Na konferencji ASCP w maju 2026 roku producent pokazał analizy post hoc danych z obu badań u dorosłych, czyli dodatkowe analizy zrobione po fakcie. Traktujmy je ostrożnie, bo analiza post hoc to nie to samo co zaplanowany punkt końcowy, ale kierunek jest ciekawy.

Pierwszy obszar to funkcje wykonawcze, czyli zarządzanie czasem, planowanie i ustalanie priorytetów, rozpoczynanie i kończenie zadań oraz pamięć robocza. Dorośli opisywali poprawę w tych obszarach. To ważne, bo wiele osób z ADHD ma z nimi kłopot nawet wtedy, gdy podstawowe objawy są już przyzwoicie kontrolowane. Można mieć wyciszoną nadruchliwość i wciąż nie umieć zacząć zadania.

U dzieci i młodzieży ten wątek stoi na mocniejszym gruncie, bo funkcje wykonawcze były w obu badaniach pediatrycznych zaplanowanym punktem końcowym, a nie analizą po fakcie (Wilens i wsp., 2026). Poprawa w skali Conners-3 była istotna wobec placebo już od pierwszego tygodnia, zarówno w funkcjach wykonawczych, jak i w trudnościach w uczeniu się.

Drugi obszar to dysregulacja emocjonalna – gwałtowne zmiany nastroju, nadmierne reakcje, trudność z wyciszeniem się po zdenerwowaniu, frustracja. Analizy sugerują poprawę także tutaj i to jest właśnie ten moment, w którym komponent serotoninowy przestaje być ciekawostką farmakologiczną, a zaczyna mieć potencjalne znaczenie kliniczne.

Osobne badanie fazy 3b objęło 315 dorosłych z ADHD i współistniejącym zaburzeniem lękowym uogólnionym albo lękiem społecznym. Producent podał wstępne wyniki w czerwcu 2026 roku. Dawka 280 mg poprawiła objawy ADHD mocniej niż placebo po ośmiu tygodniach, z rozdzieleniem widocznym od pierwszego tygodnia, a objawy lękowe też się zmniejszyły. Pełnych danych jeszcze nie opublikowano.

Czy to się utrzyma w badaniach zaplanowanych pod tym kątem u dorosłych? Nie wiadomo. Ale gdyby się utrzymało, byłby to pierwszy lek na ADHD adresujący wprost obszar, który dla wielu pacjentów jest najbardziej uciążliwy.

Czy centanafadyna jest dostępna w Polsce

Nie. I na razie nic nie wskazuje, żeby miała być w najbliższym czasie.

Rejestracja FDA obowiązuje wyłącznie w Stanach Zjednoczonych. Lek nie ma dopuszczenia do obrotu w Unii Europejskiej ani w Polsce, a producent nie ogłosił publicznie złożenia wniosku do Europejskiej Agencji Leków. Nawet gdyby taki wniosek wpłynął, procedura europejska trwa wiele miesięcy, a po ewentualnej rejestracji zostaje jeszcze wprowadzenie leku na polski rynek i osobno refundacja.

Droga leku do polskiej apteki

Rejestracja FDA to pierwszy krok, nie ostatni.

  1. Rejestracja FDA24 lipca 2026, ADHD u dorosłych i dzieci od 6. roku życia. zrobione
  2. Klasyfikacja DEALek będzie substancją kontrolowaną. Dopóki DEA nie przypisze grupy, Simtriyo nie trafi do aptek. tu jesteśmy
  3. Sprzedaż w USAProducent zapowiada dostępność w dalszej części 2026 roku. oczekuje
  4. Wniosek do EMANa 29 lipca 2026 nieogłoszony publicznie, a sama procedura trwa wiele miesięcy. brak
  5. Polska, rejestracja i refundacjaPo ewentualnej rejestracji zostaje wprowadzenie na rynek, a refundacja to osobna decyzja. odległe
Ważne

Centanafadyny nie da się dziś legalnie sprowadzić do Polski

Nie ma jej w polskim obrocie i nie obejmuje jej import docelowy. Ten ostatni dotyczy leków dopuszczonych i dostępnych w innych krajach, sprowadzanych dla konkretnego pacjenta na wniosek lekarza, a Simtriyo nie jest jeszcze w sprzedaży nigdzie na świecie. Oferty „centanafadyny” z internetu należy traktować jako oszustwo albo produkt niewiadomego pochodzenia.

Co jest dostępne w Polsce teraz

Dla osób, które szukają leczenia dzisiaj, obraz wygląda następująco.

  • Metylofenidat – lek pierwszego wyboru w farmakoterapii ADHD, refundowany u dzieci i młodzieży.
  • Atomoksetyna – lek niestymulujący, refundowany, bezpłatny dla pacjentów do ukończenia 18. roku życia.
  • Guanfacyna – dostępna. 16 lipca 2026 Prezes AOTMiT wydał warunkową rekomendację objęcia refundacją preparatu Paxneury u dzieci i młodzieży 6-17 lat, u których stymulanty nie są odpowiednie, nie są tolerowane albo nie zadziałały. Warunkiem jest obniżenie kosztu terapii co najmniej do poziomu refundowanej atomoksetyny, bo Agencja nie widzi przewagi klinicznej guanfacyny nad nią.
  • Lizdeksamfetamina (Elvanse) – od grudnia 2024 dopuszczona do obrotu w Polsce, co zakończyło konieczność importu docelowego, ale nadal bez refundacji.

Największą luką pozostaje refundacja dla dorosłych. Po 18. roku życia pacjenci finansują leki na ADHD sami i centanafadyna, nawet gdyby kiedyś do Polski dotarła, sama z siebie tego nie zmieni.

Rozważasz diagnozę ADHD u siebie albo u dziecka? Zobacz, jak wygląda pełna ścieżka diagnostyczna w Propsyche →

Dla kogo taki lek byłby opcją

Z badań wyłania się dość konkretny obraz osób, którym centanafadyna mogłaby pomóc najbardziej, ale z zastrzeżeniem, od którego nie ma ucieczki. W Polsce tego leku nie ma i nie wiadomo, kiedy będzie, więc poniższe profile są dziś przede wszystkim wskazówką, o czym rozmawiać z psychiatrą w kontekście preparatów, które są dostępne.

  • Nie tolerujesz stymulantów. Nasilony lęk, rozbity sen, ścięty apetyt, kołatanie serca. To najczęstszy powód, dla którego pacjenci w ogóle szukają czegoś innego.
  • Masz ADHD i współwystępujący lęk albo obniżony nastrój. U dużej części osób z ADHD to reguła, a komponent serotoninowy centanafadyny prawdopodobnie celuje w ten obszar. Prawdopodobnie, bo hamowanie wychwytu serotoniny jest tu czternaście razy słabsze niż noradrenaliny, a jedyne bezpośrednie dane pochodzą z jednego badania bez pełnej publikacji.
  • Masz za sobą uzależnienie albo boisz się leku kontrolowanego. Tu trzeba uczciwie powiedzieć, że centanafadyna nie rozwiązuje tego problemu tak, jak się wydawało. Ona również będzie substancją kontrolowaną, tylko prawdopodobnie z łagodniejszym profilem.
  • Twoim głównym kłopotem jest rozregulowanie emocji, a nie sama nieuwaga. Gwałtowne reakcje, trudność z wyciszeniem się po zdenerwowaniu, frustracja narastająca szybciej, niż zdążysz zareagować.

Żaden z tych profili nie wymaga czekania na nowy lek. Każdy z nich zmienia natomiast to, który z dostępnych dziś preparatów ma sens jako pierwszy wybór, w jakiej dawce i w jakiej postaci. To jest dokładnie ta rozmowa, którą warto odbyć teraz, zamiast odkładać leczenie do czasu, aż coś pojawi się na rynku.

Chcesz omówić swoje leczenie ADHD z psychiatrą? Umów konsultację psychiatryczną w Propsyche →

Co to znaczy dla pacjenta

Nowa cząsteczka to dobra wiadomość. ADHD ma dużą zmienność odpowiedzi na leczenie i każda dodatkowa opcja zwiększa szansę, że dla konkretnej osoby znajdzie się coś skutecznego i dobrze tolerowanego. Ale rejestracja w USA nie zmienia niczego w tym, co możesz zrobić w Polsce w tym miesiącu.

Jeżeli leczenie, które przyjmujesz, nie działa albo źle je znosisz, zamiast czekać na lek, którego nie ma, porozmawiaj z psychiatrą o modyfikacji dawki, zmianie postaci leku albo przejściu na inną substancję spośród dostępnych. Zaskakująco często za brakiem efektu stoi zbyt szybko zakończona próba, źle dobrana pora przyjmowania albo nierozpoznane współwystępujące zaburzenie, które podtrzymuje objawy niezależnie od ADHD. Lęk, depresja, bezsenność.

I rzecz podstawowa. Żaden lek nie zastępuje rzetelnej diagnozy. Rozpoznanie ADHD to całościowa ocena kliniczna z wywiadem rozwojowym i różnicowaniem, a nie wynik pojedynczego kwestionariusza. Pisałem o tym szerzej przy okazji DIVA-5. Dobór farmakoterapii ma sens dopiero wtedy, gdy wiadomo, co właściwie leczymy.

Pytania, które zostają otwarte

Rejestracja zamyka pewien etap, ale ciekawsze pytania dopiero się zaczynają.

Jaką grupę przypisze centanafadynie DEA i czy to zmieni sposób, w jaki lekarze będą o niej myśleć? Czy poprawa funkcji wykonawczych i regulacji emocjonalnej potwierdzi się w badaniach zaplanowanych pod tym kątem, czy okaże się artefaktem analiz post hoc? Jaka jest właściwie rola serotoniny w ADHD i czy istnieje podtyp pacjentów, dla których akurat ten komponent ma znaczenie? Czy doczekamy się bezpośredniego porównania ze stymulantami, bez statystycznego dopasowywania?

I to najbardziej praktyczne z perspektywy polskiego gabinetu. Czy Otsuka w ogóle złoży wniosek do EMA, a jeśli tak, to czy lek z umiarkowaną skutecznością i statusem substancji kontrolowanej znajdzie tu miejsce obok metylofenidatu, który jest tańszy, refundowany i lepiej poznany?

Będę śledził decyzję DEA, start sprzedaży w USA i ewentualny wniosek do EMA. Tekst zaktualizuję, gdy pojawi się coś nowego.

Źródła

Adler, L. A. i wsp. (2022). Efficacy, safety, and tolerability of centanafadine sustained-release tablets in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder: Results of 2 phase 3, randomized, double-blind, multicenter, placebo-controlled trials. Journal of Clinical Psychopharmacology, 42(5), 429–439. https://doi.org/10.1097/JCP.0000000000001575

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. (2026). Rekomendacja nr 97/2026 Prezesa AOTMiT z dnia 16 lipca 2026 r. w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Paxneury (guanfacyna) w leczeniu ADHD u dzieci i młodzieży [omówienie]. https://opieka.farm/aotmit-guanfacyna-adhd-refundacja/

Cortese, S. i wsp. (2018). Comparative efficacy and tolerability of medications for attention-deficit hyperactivity disorder in children, adolescents, and adults: A systematic review and network meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 5(9), 727–738. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(18)30269-4

Mattingly, G. W. i wsp. (2025). 52-week open-label safety and tolerability study of centanafadine sustained release in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder. Journal of Clinical Psychopharmacology, 45(5), 454–462. https://doi.org/10.1097/JCP.0000000000002020

Muneer, M. A. i wsp. (2026). Efficacy and safety of centanafadine in attention-deficit/hyperactivity disorder: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Psychopharmacology Bulletin, 56(3), 47–65. https://doi.org/10.64719/pb.18516

Otsuka Pharmaceutical. (2026). Otsuka announces positive phase 3b results for centanafadine in adults with ADHD and comorbid anxiety [komunikat prasowy]. https://www.otsuka-us.com/news/otsuka-announces-positive-phase-3b-results-centanafadine-adults-adhd-and-comorbid-anxiety

Otsuka Pharmaceutical. (2026). Otsuka presents new phase 3 post hoc analyses of centanafadine highlighting improvement in executive function and emotional dysregulation in adults with ADHD at the 2026 American Society of Clinical Psychopharmacology (ASCP) annual meeting [komunikat prasowy]. https://www.otsuka-us.com/news/otsuka-presents-new-phase-3-post-hoc-analyses-centanafadine-highlighting-improvement-executive

Otsuka Pharmaceutical. (2026). Otsuka receives FDA approval for first-in-class SIMTRIYO (centanafadine) for the treatment of attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD) in adults and pediatric patients aged 6 years and older [komunikat prasowy]. https://www.otsuka-us.com/otsuka-shares-fda-review-update-for-centanafadine

Otsuka Pharmaceutical. (2026). SIMTRIYO (centanafadine) extended-release capsules – highlights of prescribing information. https://otsuka-us.com/media/static/Simtriyo-PI.pdf

Schein, J. i wsp. (2024a). A matching-adjusted indirect comparison of centanafadine versus lisdexamfetamine, methylphenidate and atomoxetine in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder: Long-term safety and efficacy. Journal of Comparative Effectiveness Research, 13(9), e240089. https://doi.org/10.57264/cer-2024-0089

Schein, J. i wsp. (2024b). Assessment of centanafadine in adults with ADHD: A matching adjusted indirect comparison versus methylphenidate hydrochloride extended release (Concerta). Current Medical Research and Opinion, 40(8), 1397–1406. https://doi.org/10.1080/03007995.2024.2373883

Schein, J. i wsp. (2025). A matching-adjusted indirect comparison (MAIC) of centanafadine versus methylphenidate hydrochloride in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder: Short-term safety and efficacy outcomes. The Canadian Journal of Psychiatry, 70(8), 629–638. https://doi.org/10.1177/07067437251342279

Turkoglu, O. S. i wsp. (2025). A randomized thorough QT trial using concentration-QT analysis to evaluate the effects of centanafadine on cardiac repolarization. Clinical Pharmacology in Drug Development, 14(8), 621–630. https://doi.org/10.1002/cpdd.1545

Ward, C. L. i wsp. (2026). Centanafadine for attention-deficit/hyperactivity disorder in adolescents: A randomized clinical trial. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 65(6), 805–817. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2025.06.023

Wigal, S. B. i wsp. (2020). Safety and efficacy of centanafadine sustained-release in adults with attention-deficit hyperactivity disorder: Results of phase 2 studies. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 16, 1411–1426. https://doi.org/10.2147/NDT.S242084

Wilens, T. E. i wsp. (2026). Efficacy of centanafadine for executive functioning and learning problems in children and adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder. Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology, 36(5), 266–277. https://doi.org/10.1177/10445463261441745

---

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie zmieniaj samodzielnie dawkowania ani nie odstawiaj leków bez konsultacji z lekarzem prowadzącym. Informacje o dostępności i statusie rejestracyjnym centanafadyny są aktualne na dzień 29 lipca 2026 roku.