Badania IgG i IgM przeciw Borrelia w płynie mózgowo-rdzeniowym wykrywają przeciwciała, a nie bakterie. Dodatni wynik jednej z klas nie potwierdza samodzielnie aktywnej neuroboreliozy, a ujemny nie rozstrzyga każdego przypadku.
Obie klasy trzeba interpretować w tym samym układzie: objawy neurologiczne, podstawowe badanie PMR, serologia krwi oraz porównanie płynu z surowicą pobraną w tym samym czasie. Dlatego IgG i IgM opisujemy razem.
Samo oznaczenie przeciwciał w PMR nie jest tym samym co swoisty indeks PMR/surowica. Indeks pomaga ocenić, czy przeciwciała powstały wewnątrz układu nerwowego, czy jedynie przeniknęły z krwi.
Trzy wyniki, które łatwo ze sobą pomylić
Na wydruku lub skierowaniu mogą pojawić się podobne nazwy, choć badania odpowiadają na różne pytania:
- IgG albo IgM w surowicy pokazuje odpowiedź immunologiczną obecną we krwi.
- IgG albo IgM w samym PMR potwierdza obecność przeciwciał w próbce płynu, ale nie określa ich pochodzenia.
- Swoisty indeks przeciwciał PMR/surowica porównuje oba materiały i koryguje wynik o bierne przenikanie przeciwciał przez barierę krew–PMR.
Immunoblot wykonany tylko z PMR również nie zastępuje indeksu. Nazwa metody, materiał i sposób obliczenia wyniku powinny być podane przez laboratorium.
Co wnosi IgG w PMR?
IgG zwykle pojawia się później niż IgM i może utrzymywać się przez lata po przebytej infekcji, także po prawidłowo zakończonym leczeniu. Dodatnie IgG w PMR mówi więc jedynie, że w próbce wykryto przeciwciała przeciw Borrelia.
Taki wynik nie pokazuje bezpośrednio:
- czy w PMR znajdują się żywe krętki,
- kiedy doszło do zakażenia,
- czy zakażenie jest obecnie aktywne,
- czy objawy wynikają z neuroboreliozy,
- czy wcześniejsze leczenie było skuteczne.
Przeciwciała obecne we krwi mogą przedostać się do płynu, zwłaszcza gdy bariera krew–PMR jest bardziej przepuszczalna. Właśnie dlatego samo dodatnie IgG w PMR ma mniejszą wartość niż wynik uzyskany z prawidłowo pobranej pary PMR i surowicy.
Co wnosi IgM w PMR?
IgM bywa traktowane jak datownik infekcji: wynik dodatni ma oznaczać zakażenie świeże, a ujemny je wykluczać. W boreliozie ten skrót jest zawodny.
IgM może:
- pojawić się we wczesnej odpowiedzi immunologicznej,
- utrzymywać się po przebytej infekcji,
- reagować nieswoiście częściej niż IgG,
- pozostać dodatnie mimo braku aktywnego zakażenia,
- być jeszcze niewykrywalne przy bardzo wczesnym pobraniu.
W serologii krwi izolowane IgM utrzymujące się przez dłuższy czas bez rozwoju odpowiedzi IgG ma zwykle niewielką wartość diagnostyczną i wymaga ostrożnej oceny. Nie należy jednak mechanicznie przenosić reguł dotyczących surowicy na sam PMR ani na swoisty indeks przeciwciał.
Jeżeli IgM wykryto w płynie, nadal trzeba ustalić, czy przeciwciała powstały wewnątrzoponowo, czy trafiły tam z krwi. Sam wynik nie jest dowodem „świeżej”, „aktywnej” ani „przewlekłej aktywnej” boreliozy.
IgG, IgM i indeks: jak czytać typowe układy wyników?
| Wynik | Co można z niego wywnioskować | Czego nie rozstrzyga |
|---|---|---|
| IgG dodatnie w PMR | W próbce wykryto przeciwciała IgG przeciw Borrelia. | Nie wiadomo, czy powstały wewnątrzoponowo ani czy zakażenie jest aktywne. |
| IgM dodatnie w PMR | W próbce wykryto przeciwciała IgM przeciw Borrelia. | Wynik nie datuje zakażenia i może być nieswoisty. |
| IgM dodatnie, IgG ujemne w surowicy | Może to być wczesna odpowiedź albo wynik fałszywie dodatni. | Bez czasu objawów i dalszych danych nie określa aktywności zakażenia. |
| Dodatni swoisty indeks PMR/surowica | Wspiera rozpoznanie wewnątrzoponowej syntezy przeciwciał. | Nie jest samodzielnym rozpoznaniem aktywnej neuroboreliozy. |
| Indeks niepodwyższony | Daną metodą nie potwierdzono wewnątrzoponowej syntezy. | Bardzo wczesny etap i zgodny obraz kliniczny mogą wymagać dalszej oceny. |
Tabela nie zastępuje opisu laboratorium. Wynik z krwi, samo oznaczenie w PMR i obliczony indeks mają odrębne znaczenie.
Dlaczego PMR porównuje się z równocześnie pobraną surowicą?
Do obliczenia swoistego indeksu pobiera się płyn mózgowo-rdzeniowy i krew w tym samym czasie. Laboratorium porównuje ilość przeciwciał przeciw Borrelia oraz całkowitych immunoglobulin w obu materiałach, uwzględniając funkcję bariery krew–PMR.
Polskie zalecenia PTEiLChZ wskazują przy neuroboreliozie na znaczenie pleocytozy limfocytarnej w PMR oraz wewnątrzoponowej syntezy swoistych przeciwciał ocenianej wskaźnikiem PMR/surowica. Wytyczne IDSA/AAN/ACR odradzają interpretowanie samej serologii PMR bez tego indeksu.
Dodatni indeks wspiera wniosek, że przeciwciała są wytwarzane wewnątrzoponowo. Może jednak pozostawać dodatni długo po skutecznym leczeniu. W aktywnej neuroboreliozie ośrodkowego układu nerwowego zwykle szuka się również cech stanu zapalnego w podstawowym badaniu PMR, zwłaszcza zwiększonej liczby limfocytów. Aktualna wytyczna DGN S3 podkreśla zgodność wyniku laboratoryjnego z zespołem neurologicznym.
Kiedy neurolog rozważa badanie PMR?
Punkcja lędźwiowa nie jest badaniem przesiewowym po ukąszeniu kleszcza ani kolejnym krokiem po każdym dodatnim wyniku krwi. Lekarz może ją rozważyć, gdy objawy sugerują zajęcie układu nerwowego, na przykład:
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
- bolesne zapalenie korzeni nerwowych, w tym zespół Bannwartha,
- porażenie nerwu twarzowego lub innych nerwów czaszkowych,
- zapalenie rdzenia,
- rzadziej zapalenie mózgu,
- inne ogniskowe objawy neurologiczne pasujące do przebiegu neuroboreliozy.
Znaczenie mają czas pojawienia się objawów, badanie neurologiczne, ekspozycja na kleszcze, serologia krwi oraz ocena częstszych przyczyn dolegliwości. Samo zmęczenie, problemy ze snem, nieswoiste bóle lub pojedyncze zmiany w rezonansie nie wystarczają do rozpoznania neuroboreliozy.
Szerszy obraz choroby opisujemy w materiale o neurologicznych objawach boreliozy i leczeniu.
Co może zniekształcić interpretację?
Lekarz i diagnosta laboratoryjny biorą pod uwagę kilka sytuacji:
- przeciwciała mogły biernie przejść z krwi do PMR,
- podczas trudnego nakłucia do próbki mogła dostać się krew,
- dodatni wynik może być śladem przebytej i wyleczonej infekcji,
- zbyt wczesne pobranie może dać wynik ujemny,
- reakcje krzyżowe mogą prowadzić do wyniku nieswoistego, zwłaszcza w klasie IgM,
- laboratoria stosują różne testy, antygeny i zasady interpretacji.
Nie należy porównywać samych liczb z różnych laboratoriów ani przykładać do własnego wyniku zakresu referencyjnego znalezionego w internecie.
Co obejmują pozycje IgG i IgM w cenniku Propsyche?
Oznaczenia IgG i IgM przeciw Borrelia w PMR są dwiema osobno wycenionymi pozycjami dodatkowymi do pakietu podstawowego punkcji lędźwiowej. Ich obecność w cenniku nie oznacza, że każda osoba potrzebuje obu testów ani że razem tworzą pełną diagnostykę neuroboreliozy.
Jeżeli celem jest ocena neuroboreliozy ośrodkowego układu nerwowego, lekarz i laboratorium powinni ustalić:
- czy pobierana jest równoczesna próbka surowicy,
- czy laboratorium oblicza swoisty indeks przeciwciał,
- które klasy przeciwciał mają być oznaczone,
- jaki test i jakie kryteria interpretacji zostaną zastosowane,
- jakie podstawowe parametry PMR będą oceniane równolegle.
Dokładny zakres zlecenia trzeba potwierdzić przed pobraniem. Informacje organizacyjne, ceny badań dodatkowych i zasady kwalifikacji znajdują się na stronie punkcji lędźwiowej z badaniem płynu mózgowo-rdzeniowego.
O co zapytać przed pobraniem?
Na konsultację można zabrać wcześniejsze wyniki serologii, opisy MRI, wypisy ze szpitala i listę przyjmowanych leków. Pięć pytań pomaga ustalić, czego faktycznie dotyczy zlecenie:
- Jaki zespół neurologiczny ma wyjaśnić badanie PMR?
- Czy surowica zostanie pobrana w tym samym czasie co płyn?
- Czy laboratorium obliczy swoisty indeks przeciwciał, czy wykona tylko oznaczenie IgG lub IgM w PMR?
- Jakie podstawowe parametry PMR zostaną ocenione równolegle?
- Jak wynik zmieni dalsze postępowanie, jeśli będzie dodatni albo ujemny?