kontakt@pro-psyche.pl Numer telefonu do wybranego specjalisty znajdziesz w zakładce Kontakt.

Testy psychologiczne: definicja, rodzaje, zastosowanie w diagnozie

Próbując przedstawić prostą i zrozumiałą definicję testu psychologicznego, można powiedzieć, że test psychologiczny to zbiór pytań lub specyficzna procedura wykonania pewnych konkretnych czynności, które zostały starannie przemyślane i przygotowane w celu ukazania pewnej właściwości, cechy osoby. Przykładowo, test badający naszą osobowość, to kwestionariusz, który składa się z szeregu pytań, których treść została tak przygotowana, by odpowiedzi na nie pokazywały jak najpełniej i jak najwierniej to, jakie cechy osobowości opisują osobę badaną.

Należy zauważyć, że pytania, które znajdują się w takim teście psychologicznym nie są przypadkowe. Test psychologiczny nie powstaje w krótkim czasie i zawsze jest efektem miesięcy, a nawet lat prac grupy badaczy. U podstaw testu zawsze leży jakaś teoria psychologiczna. W naszym przykładzie byłaby pewna teoria, według której osobowość można opisać w oparciu o nasilenie pewnych kluczowych cech. Na przykład, teoria osobowości autorstwa Paula Costy i Roberta McCrae mówi o tym, że na to, jaka jest nasza osobowość składają się takie cechy jak: neurotyczność, ekstrawersja, otwartość na doświadczenia, ugodowość i sumienność.

Testy psychologiczne różnią się wieloma parametrami. Niektóre przeznaczone są dla osób dorosłych, a niektóre skierowane są dla dzieci i/lub młodzieży. Charakteryzują się różną procedurą przeprowadzenia i interpretacji.

W oparciu o teorię psychologiczną, autorzy testu układają następnie listę pytań/stwierdzeń (np. Lubię spędzać czas z przyjaciółmi) i nierzadko listę odpowiedzi na nie (np. zdecydowanie się zgadzam, raczej się zgadzam, nie wiem, raczej się nie zgadzam, zdecydowanie się nie zgadzam). Pytania są przygotowywane często przed grupę specjalistów w danym obszarze oraz oceniane przez tzw. sędziów kompetentnych, aby wybrać najtrafniejsze sformułowania. Lista ta jest następnie modyfikowana, nierzadko wielokrotnie w oparciu o wyniki zebrane w badaniach wstępnych. Te pytania, czy sformułowania, które okazują się mało zrozumiałe, wieloznaczne, czy mało różnicujące różne osoby są usuwane. Odpowiedzi badanych są poddawane analizie statystycznej, porównywane z wynikami innych testów oraz analizowane pod kątem tego, jak faktycznie opisują realnie przeżywane przez ludzi problemy psychiczne. Jest to złożony i długotrwały proces, jak zaznaczyliśmy, w konsekwencji którego powstaje taki zestaw pytań i procedur, które, gdy zebrane razem mogą pomóc nakreślić z określonym prawdopodobieństwem pewien obraz osoby. Wyniki takiego testu mogą być pomocne psychologowi w postawieniu rozpoznania i określeniu źródła problemów.

Nie wszystkie testy psychologiczne są oparte na liście stwierdzeń. Istnieją testy, zwłaszcza te mierzące zdolności poznawcze, pamięć, uwagę itp., które składają się z zadań do wykonania. Szczególnie często takie testy stosowane są w neuropsychologii, która jest działem psychologii, zajmującej się badaniem i terapią procesów poznawczych w zdrowiu i chorobie (np. po udarze, w otępieniu).

Interesuje Ciebie diagnoza psychologiczna? Ogólnopolska Sekcja Diagnozy Psychologicznej Polskiego Towarzystwa Psychologicznego opracowała dla specjalistów “Standardy diagnozy psychologicznej“. Możesz się z nimi zapoznać tutaj.

Testy psychologiczne mogą być przeprowadzane w formie papierowej z wykorzystaniem ołówka lub długopisu albo elektroniczne na komputerze

Prawo do stosowania testów psychologicznych i ich rodzaje

Na przestrzeni lat powstało wiele różnych testów psychologicznych. Opracowywaniem nowych testów i ich dystrybucją zajmują się specjalne organizacje oraz naukowcy, pracujący na wyższych uczelniach. W Polsce organizacją psychologiczną, która zajmuje się opracowaniem i sprzedażą testów psychologicznych jest m.in. Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Dostęp do zakupu niektórych testów psychologicznych i/lub licencji na ich wykorzystanie mają jedynie psychologowie. Niektóre testy są dostępne także dla innych specjalistów, a niektóre dostępne są bezpłatnie w czasopismach naukowych lub na stronach internetowych instytucji naukowych.

Testy psychologiczne mogą być wykorzystywane do opisu takich obszarów funkcjonowania człowieka jak osobowość, zdolności poznawcze (np. iloraz inteligencji), zdrowie psychiczne, umiejętności i kompetencje (np. kompetencje społeczne, inteligencja emocjonalna). Mogą mieć formę papierowego kwestionariusza lub elektroniczną i być wykonywane z pomocą komputera. Każdy test posiada także swoją charakterystykę, która uwzględnia m.in. podstawy teoretyczne, cel zastosowania, zakres norm, właściwości psychometryczne. Niektóre testy mogą być powtarzane często, np. miesiące nasilenie depresji, a inne nie mogą być wykonywane częściej niż co kilka miesięcy. Testy różnią się także w zakresie czasu samej administracji. Wypełnienie niektórych zajmuje 15 minut, a inne mogą wymagać godziny, czy dwóch naszej samodzielnej pracy lub też podobnie długiej integracji z psychologiem.

Testy psychologiczne, by ich wyniki mogły być prawidłowo zinterpretowane, muszą być przeprowadzane także zgodnie z określoną procedurą, która jest zawsze opisana przez autorów dla psychologów, którzy z niego korzystają. Co więcej, opis testu zawiera także kluczowe wskazówki interpretacyjne. Zapewnia to powtarzalność i rzetelność wyniku, a także podobną interpretację niezależnie od wykonującego test specjalisty.

Nie każdy test nadaje się do wykorzystania w każdej sytuacji. Istnieją różne testy opisujące osobowość lub mierzące poziom inteligencji. Każda sytuacja diagnostyczna oraz każda osoba jest inna. Doboru narzędzi diagnostycznych dokonuje psycholog po zapoznania się ze wstępnymi informacjami na temat tego, kogo będzie badał i z jakimi problemami zmaga się osoba badana. Są to kluczowe informacje warunkujące prawidłowe i miarodajne wykorzystanie testu psychologicznego.

Testy psychologiczne są wykorzystywane w diagnozie psychologicznej jako cenne dodatkowe źródło informacji o osobie. Interpretacji wyniku testu powinien zawsze dokonać psycholog.

Kluczowa jest interpretacja wyników testu przez psychologa

Wynikiem testu psychologicznego są często pewne wartości liczbowe na określonych skalach i podskalach. Należy podkreślić, że same te wartości nie stanowią informacji diagnostycznej. Dopiero psycholog, który bada daną osobę jest kompetentny by nadać tym wartościom i wszelkim innym wynikom testu znaczenie diagnostyczne. Z tego powodu osoba badana nie otrzymuje nigdy samego testu, czy arkusza odpowiedzi.

Testy psychologiczne nie są też nigdy jedynym źródłem informacji o osobie. Stanowią one uzupełnienie wywiadu psychologicznego i obserwacji. Wynik testu jest interpretowany przez specjalistę w oparciu o informacje, które psycholog uzyskuje podczas konsultacji, ogólnej i specjalistycznej wiedzy psychologicznej oraz swojego doświadczenia klinicznego. Psycholog na podstawie tych wszystkich informacji formułuje wnioski diagnostyczne, które przedstawia w formie ustnej lub pisemnej w opinii psychologicznej.

Testy psychologiczne a psychotesty i psychoquizy w internecie

Podkreślamy raz jeszcze, że test psychologiczny to narzędzie o określonych i zweryfikowanych parametrach merytorycznych i statystycznych, które osiągane są na drodze długich badań. W sieci, czy to na portalach społecznościowych, czy na stronach WWW, znaleźć można wiele testów, quizów, które obiecują Tobie, że powiedzą kim i jaki/a jesteś. Jakim rodzicem, partnerką, synem, pracownikiem, managerką itp. Są to jednak quizy i testy, które opracowywane są najczęściej w oparciu o metodologię znaną z gier i zabaw. Ich głównym celem nie jest diagnoza psychologiczna, a dostarczenie pewnej humorystycznej treści lub zaciekawienie użytkownika pewną stroną, czy produktem. W rezultacie pytania, na które odpowiadamy w takim “teście osobowości” nie są miarodajne, nie zostały prawidłowo zbadane, a ich przydatność w trafnym opisaniu osoby jest niezwykle niska, wręcz zerowa. Taki test może jednak mieć jedynie charakter zabawy, spojrzenia na siebie “z przymrużeniem oka” i w taki sposób powinniśmy do jego wyników podchodzić 😉

Psychotesty i quizy psychologiczne dostępne w internecie nie są testami psychologicznymi i nie mogą być wykorzystywane do diagnozy psychologicznej.

Jeśli wyniki takich zabaw, testów i quizów, nas niepokoją, gabinet psychologa jest właściwy by rozwiać swoje wątpliwości co do naszej osobowości, zdrowia psychicznego, zdolności, czy kompetencji. Pamiętajmy, że ostatecznej interpretacji testu, nawet tego, który jest dostępny za darmo w internecie (o ile jest testem psychologicznym, a nie psychotestem/zabawą) powinien dokonywać jedynie wykwalifikowany w tym zakresie psycholog.

Jeśli interesuje Ciebie ten temat i chcesz przeczytać wiarygodności wyników badań diagnostycznych, polecamy Stanowisko Komisji ds. Testów Psychologicznych Komitetu Psychologii PAN w tej sprawie dostępne tutaj.


Źródłem informacji na temat testów psychologicznych w powyższym tekście jest: Hornowska, E. (2001). Testy psychologiczne. Teoria i praktyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Print Friendly, PDF & Email