Czym jest mikropolaryzacja mózgu?

Czym jest mikropolaryzacja mózgu?

Zaawansowana i oparta na solidnych badaniach naukowych, mikropolaryzacja mózgu (tDCS) reprezentuje przełom w terapiach neuromodulacyjnych. tDCS (ang. transcranial direct current stimulation) to niezwykle fascynujący krok w medycynie, który łączy prostotę z potężnymi możliwościami. To jak otwieranie nowego rozdziału w opowieści o naszym mózgu, gdzie mamy szansę na lepsze zrozumienie i leczenie. Przezczaszkowa stymulacja prądem stałym (tDCS) to nieinwazyjna metoda neuromodulacji, która polega na dostarczaniu niskiego natężenia prądu do mózgu poprzez elektrody umieszczone na skórze głowy. Jest to coraz częściej stosowana technika w leczeniu stanów psychiatrycznych, neurorehabilitacji i terapii zaburzeń poznawczych.

Jest to metoda zalecana przez wiodące instytucje medyczne i coraz częściej wykorzystywana ze względu na swoją nieinwazyjność i łatwość w aplikacji. tDCS działa poprzez modulację aktywności neuronalnej, co może prowadzić do zmian w neuroplastyczności. Zwiększenie neuroplastyczności może poprawić funkcjonowanie poznawcze, szczególnie w obszarach takich jak uwaga, pamięć i funkcje wykonawcze oraz poprawić nasze funkcjonowanie emocjonalne i społeczne.1

Z dużą mocą, idzie duża odpowiedzialność!

Na początku chciałbym poczynić kilka zastrzeżeń, ponieważ zbyt często można spotkać się z niewłaściwym i nieprofesjonalnym stosowaniem mikropolaryzacji przez osoby bez kierunkowego wykształcenie w obszarze neurorehabilitacji, bądź też reklamuje się mikropolaryzację jako złoty środek na wszystkie dolegliwości rozwojowe, psychiatryczne i neurologiczne. To prawda, że tDCS to obiecująca metoda terapeutyczna, która może być naprawdę pomocna w odpowiednich rękach.

tDCS nie jest zabawką. To zaawansowana metoda medyczna, która wymaga wiedzy i doświadczenia. Dlatego jej stosowanie powinno odbywać się pod okiem wykwalifikowanego specjalisty, takiego jak neuropsycholog czy lekarz. Oni najlepiej wiedzą, jak dostosować terapię do potrzeb i stanu zdrowia pacjenta. Ważne jest, aby nie traktować tDCS jako cudownego lekarstwa na wszelkie dolegliwości. To raczej narzędzie, które może skutecznie wspierać leczenie w wielu sytuacjach, szczególnie tych związanych z funkcjonowaniem mózgu. Każdy człowiek jest inny, a to oznacza, że tDCS może działać na każdego nieco inaczej.

Specjaliści są przeszkoleni, aby dostosować terapię do indywidualnych potrzeb pacjenta, biorąc pod uwagę jego unikalną anatomie i neurochemię mózgu. Pacjenci i ich opiekunowie powinni być świadomi możliwości i ograniczeń tDCS. Zrozumienie, co to za terapia, jak działa i jakie może przynieść korzyści, jest kluczowe dla jej skuteczności i bezpieczeństwa. Przed rozpoczęciem korzystania z mikropolaryzacji pacjenci i opiekunowie powinni otrzymać wyczerpującą edukacji na temat oczekiwanych efektów leczenia, a także na temat możliwych skutków niepożądanych, które choć najczęściej są niewielkie, mogą wystąpić.

W jaki sposób działa mikropolaryzacja mózgu / tDCS?

tDCS działa poprzez aplikowanie słabego prądu na skórę głowy, co moduluje pobudliwość neuronalną poprzez stymulację kory mózgowej. Wyróżniamy dwa rodzaje stymulacji2:

Anodalna stymulacja tDCS: Stymulacja anodalna (z użyciem anody jako elektrody aktywnej) zwykle zwiększa pobudliwość neuronów poprzez depolaryzację błony komórkowej.

Katodalna stymulacja tDCS: Stymulacja katodalna (z katodą jako elektrodą aktywną) zazwyczaj zmniejsza pobudliwość neuronów poprzez hiperpolaryzację.

Poprzez zmianę pobudliwości neuronów, tDCS może wpływać na różne funkcje poznawcze, emocjonalne i motoryczne, w zależności od obszaru mózgu poddanego stymulacji. Wybór rodzaju stymulacji i miejsca umieszczenia elektrod w tDCS zależy od celu terapii. Różne obszary mózgu są odpowiedzialne za różne funkcje. Miejsce umieszczenia elektrod zależy od tego, jaki obszar mózgu ma być stymulowany, w zależności od celu terapii, np. leczenia depresji, poprawy pamięci czy redukcji bólu. Anodalna stymulacja zwykle zwiększa aktywność neuronalną, podczas gdy katodalna może ją zmniejszać. Wybór zależy od tego, czy celem jest stymulacja czy inhibicja określonej funkcji mózgowej.

Skąd specjalista bierze wiedzę o tym, gdzie umieścić elektrody i jaki prąd wybrać?

Decyzje o lokalizacji i typie stymulacji często opierają się na wynikach badań klinicznych i naukowych, które wskazują na najbardziej efektywne podejścia dla konkretnych stanów lub zaburzeń. Specjalista czerpie wiedzę o lokalizacji elektrod i ustawieniach prądu w tDCS z kilku źródeł:

Specjaliści, tacy jak neurolodzy lub neuropsycholodzy, zdobywają wiedzę poprzez formalne edukacje i specjalistyczne szkolenia, które obejmują neuroanatomię, neurofizjologię i techniki neuromodulacji.

Badania naukowe: Publikacje naukowe, badania kliniczne i przeglądy literatury dostarczają informacji o skutecznych protokołach tDCS, w tym o optymalnych miejscach umieszczania elektrod i ustawieniach prądu dla różnych zaburzeń. Możliwe jest zastosowanie indywidualnie dobranego umiejscowienia elektrod w oparciu o potrzeby konkretnego pacjenta i wiedzy na temat pracy mózgu, rodzaju uszkodzenia i potrzeb rehabilitacyjnych.

Wytyczne kliniczne: Zalecenia i wytyczne kliniczne od organizacji medycznych i naukowych, które podają najlepsze praktyki oparte na aktualnych dowodach naukowych. Obecnie tDCS posiada już zalecenia towarzystw naukowych w niektórych zastosowaniach. Jest to m.in. leczenie depresji.

Doświadczenie kliniczne: Praktyka kliniczna i doświadczenie w stosowaniu tDCS pozwalają specjalistom na dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb i reakcji pacjentów.

Jak mikropolaryzacja wpływa na mózg?

W jaki sposób tDCS wywołuje zmiany w naszym mózgu, które następnie mogą przełożyć się na poprawę naszego samopoczucia? Badania nad mechanizmami wpływu stymulacji prądem stałym o niewielkim natężeniu na mózg prowadzone są od wielu lat. Poniżej wymieniam kilka głównych mechanizmów wpływu stymulacji prądem na mózg.

Wpływ na neuroprzekaźniki: tDCS może wpływać na uwalnianie i wychwyt neuroprzekaźników, takich jak glutaminian i GABA. To ma istotne znaczenie dla regulacji plastyczności synaptycznej, która jest kluczowa dla procesów uczenia się i pamięci. Anodalna stymulacja często zwiększa uwalnianie glutaminianu, głównego pobudzającego neuroprzekaźnika w mózgu, podczas gdy katodalna stymulacja może wpływać na system GABAergic, który jest głównym systemem hamującym w mózgu. Długotrwałe wzmocnienie synaptyczne (LTP) i długotrwałe osłabienie synaptyczne (LTD) to procesy, w których doświadczenia prowadzą do trwałych zmian w siłach synaptycznych. tDCS, poprzez regulację glutaminianu i GABA, może przyczyniać się do indukcji LTP lub LTD, co ma długofalowe implikacje dla funkcjonowania neuronalnego.3

Modulacja aktywności neuronalnej: Stymulacja może wpływać na częstotliwość pobudzania się neuronów, co bezpośrednio wpływa na przetwarzanie informacji w mózgu. Oznacza to, że tDCS może regulować, jak często neurony są aktywowane. Badania wykazały, że tDCS ma wpływ na oscylacje neuronalne w mózgu, co jest ważne dla procesów poznawczych i behawioralnych. Oscylacje te odgrywają kluczową rolę w komunikacji między różnymi obszarami mózgu, a ich modulacja przez tDCS może prowadzić do zmian w funkcjonowaniu mózgu, w tym w procesach poznawczych i zachowaniu​​.3

Stymulacja produkcji czynników neurotroficznych: tDCS może stymulować produkcję czynników neurotroficznych, takich jak BDNF, które odgrywają kluczową rolę w przetrwaniu neuronów i promowaniu neuroplastyczności. Odpowiednio zastosowany, tDCS może zmniejszać wydzielanie się BDNF i w ten sposób prowadzić do zmniejszenia dolegliwości bólowych.4

Wpływ na ekspresję genów: tDCS może również wpływać na ekspresję genów związanych z plastycznością neuronalną i regeneracją komórkową, co może mieć długoterminowe skutki na funkcjonowanie mózgu. Zmiany w aktywności tych genów mogą prowadzić do zwiększenia lub zmniejszenia produkcji białek ważnych dla plastyczności neuronalnej.5

Jak wygląda urządzenie?

tDCS to zazwyczaj niewielkie urządzenie. Obecnie nowoczesne aparaty do stymulacji mieszczą się w dłoni, a elektrody wpinane są w wygodny czepek na głowę. W Propsyche wykorzystujemy sprzęt i oprogramowanie fińskiej firmy Sooma, która jako pierwsze uzyskała dla urządzenia tDCS europejski certyfikat dla urządzeń medycznych.

Każde urządzenie do tDCS składa się z kilku kluczowych elementów:

  • Generator Prądu: Mały, przenośny urządzenie generujące prąd stały o niskim natężeniu.
  • Elektrody: Dwie elektrody (anoda i katoda), które są umieszczane na skórze głowy. Rozmiar i pozycja elektrod zależą od celu terapii.
  • Opaski lub Taśmy: Używane do utrzymania elektrod na odpowiednich miejscach na głowie.
  • Przewody: Łączą elektrody z generatorem prądu.

Podczas terapii tDCS, prąd jest aplikowany przez elektrody umieszczone na skórze głowy. Prąd o niskim natężeniu przechodzi przez skórę i czaszkę, docierając do mózgu, gdzie moduluje aktywność neuronalną. Procedura ta jest zazwyczaj bezbolesna, choć pacjenci mogą odczuwać łagodne mrowienie lub ciepło w miejscu aplikacji elektrod.

W jakich stanach wykorzystuje się mikro polaryzację mózgu?

tDCS (przezczaszkowa stymulacja prądem stałym, inaczej mikropolaryzacja mózgu) może być wykorzystywana w leczeniu wielu schorzeń, zwłaszcza tych o podłożu neurologicznym i psychiatrycznym6,7,8. Oto niektóre z nich:

  • Depresja: skuteczność tDCS w leczeniu depresji jest jednym z najbardziej przebadanych zastosowań tej metody.
  • Zaburzenia lękowe: tDCS jest badana jako potencjalna metoda leczenia zaburzeń lękowych wspierająco do psychoterapii i leczenia farmakologicznego.
  • Choroba afektywna dwubiegunowa: Stymulacja może być używana do leczenia depresji w ramach choroby dwubiegunowej.
  • Przewlekły ból: tDCS może przyczyniać się do łagodzenia bólu przewlekłego, w tym bólu neuropatycznego. Zastosowanie to jest dobrze przebadane. Istnieje wiele dowodów na skuteczność tDCS w leczeniu bólu somatycnzego.
  • Zaburzenia poznawcze: tDCS może poprawiać niektóre aspekty funkcjonowania poznawczego, np. pamięć i uwagę. Może być stosowana w leczeniu objawów zaburzeń otępiennych. Przeczytaj na temat wykorzystania mikropolaryzacji mózgu w terapii łagodnych zaburzeń poznawczych i chorobie Alzheimera.
  • Udar mózgu: tDCS może wspomagać rehabilitację po udarze, np. w odzyskiwaniu mowy czy funkcji motorycznych.
  • Zespół chronicznego zmęczenia: Badania sugerują potencjalne korzyści tDCS w łagodzeniu objawów zmęczenia.
  • Uzależnienia i zaburzenia odżywiania: Eksperymentalnie stosowana w leczeniu uzależnień (np. nikotynizmu) i zaburzeń odżywiania.
  • Zaburzenia lękowe: Eksplorowane jako metoda leczenia niektórych form lęku.
  • Stwardnienie rozsiane: tDCS może być używana do łagodzenia niektórych objawów, takich jak zmęczenie czy problemy z funkcjonowaniem poznawczym.
  • Zaburzenia ze Spektrum Autyzmu (ASD): tDCS może być eksplorowana jako metoda leczenia niektórych objawów związanych z ASD, takich jak problemy komunikacyjne czy trudności w interakcjach społecznych.
  • Zaburzenie Deficytu Uwagi i Hiperaktywności (ADHD): Badania nad tDCS w kontekście ADHD koncentrują się na potencjalnym polepszeniu funkcji poznawczych, takich jak uwaga, koncentracja oraz kontrola impulsów.

Jak długo trwa terapia z wykorzystaniem tDCS?

Czas trwania terapii tDCS oraz liczba potrzebnych sesji może się różnić w zależności od konkretnego schorzenia oraz indywidualnych cech pacjenta. Typowo:

Czas Trwania Jednej Sesji: Jedna sesja tDCS zazwyczaj trwa od 20 do 30 minut.

Liczba Sesji: Standardowy protokół często obejmuje 5 do 30 sesji, rozłożonych zwykle na kilka tygodni, gdzie sesje odbywają się codziennie lub kilka razy w tygodniu.

Długoterminowe Stosowanie: W niektórych przypadkach, szczególnie w leczeniu chronicznych zaburzeń, tDCS może być stosowane w długoterminowych programach z regularnymi sesjami.

Indywidualne Dostosowanie: Protokół leczenia tDCS może być dostosowywany indywidualnie, w zależności od reakcji pacjenta, rodzaju i ciężkości schorzenia oraz celów terapeutycznych.

Monitorowanie i Ocenianie Skuteczności: Skuteczność terapii tDCS jest monitorowana przez specjalistę, który może dostosować długość i częstotliwość sesji w odpowiedzi na postępy pacjenta.

Kontynuacja Terapii: Po zakończeniu początkowego cyklu terapii, w niektórych przypadkach może być zalecane kontynuowanie sesji w celu utrzymania efektów.

Ważne jest, aby pamiętać, że tDCS powinno być stosowane pod nadzorem wykwalifikowanego specjalisty, który dostosuje protokół leczenia do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Potrzeba dalszych badań

Indywidualne różnice w anatomii mózgu i neurochemii mogą wpływać na efekty tDCS. Obecnie trwają intensywne badania, aby jak najlepiej dostosować tDCS do indywidualnych potrzeb pacjentów i móc planować protokoły stymulacji, uwzględniając specyfikę dalej osoby. Mimo że mechanizmy tDCS są coraz lepiej rozumiane, wciąż istnieje potrzeba dalszych badań w celu pełniejszego zrozumienia i optymalizacji tej metody.

Gdy mówimy o „prądzie w mózgu”, może to brzmieć nieco przerażająco, ale rzetelnie stosowana stymulacja tDCS jest bezpieczna. Używa bardzo słabego prądu, który jest zazwyczaj dobrze tolerowany i nie powoduje nieprzyjemnych skutków. Naukowcy wciąż zgłębiają tajemnice tDCS, starając się coraz lepiej zrozumieć, jak dokładnie działa ta metoda, by stosowanie jej było coraz bardziej skuteczne. Podobnie miało to miejsce z lekami przeciwdepresyjnymi. Początkowo nie wiedzieliśmy dokładnie, jak działały, a teraz wiemy o nich o wiele więcej i możemy dostosowywać leczenie do indywidualnych potrzeb pacjenta w stopniu, w jakim nie było to kiedyś możliwe. Już teraz tDCS pomaga ludziom w różnych sytuacjach: od walki z depresją, przez łagodzenie chronicznego bólu, aż po wspomaganie powrotu do zdrowia po udarze mózgu. A to dopiero początek!

Literatura:

Podziel się: