fbpx

Borderline – zaburzenia emocjonalne w zaburzeniu osobowości

Zaburzenie osobowości borderline to nierzadko skrajne wahania nastroju, nagłe i nieprzewidywalne wybuchy złości i gniewu, strach przed porzuceniem i obawa przez zbytnią bliskością, skłonność do autodestrukcji, groźby i próby samobójcze, dojmujące uczucie pustki.

Zaburzenie to, określane jest także w skrócie jako BPD (ang. borderline personality disorder), osobowość pograniczna lub zaburzenie z pogranicza. Diagnozuje się je od kilkudziesięciu lat, ale wcześniej także było znane lekarzom. Dawni medycy opisywali ludzi przejawiających skrajne emocje, bardzo impulsywnych i mających skłonność do autodestrukcji. Niektórzy uważają, że część pacjentów opisanych przez Zygmunta Freuda, to osoby, którym dziś postawiono by diagnozę BPD. Później pacjentami z pogranicza, nazywano chorych, których problemy można by “umieścić” między nerwicami, a psychozami.

Borderline u kobiet, objawy i leczenie Bydgoszcz.
Zaburzenie osobowości borderline wymaga leczenie psychoterapeutycznego, a niekiedy dodatkowo włączenia leków.

Kryteria diagnostyczne zaburzenia borderline

Kryteria pozwalające zdiagnozować borderline ustalono po raz pierwszy w 1980 roku w Stanach Zjednoczonych. Według nich u osób z BPD mogą występować:

  • rozpaczliwe próby uniknięcia prawdziwego lub wyimaginowanego porzucenia,
  • niestabilne relacje z innymi ludźmi,
  • brak wyraźnego poczucia tożsamości,
  • impulsywne zachowania, które mogą być szkodliwe: nadużywanie substancji psychoaktywnych, napady obżarstwa, nieostrożna jazda samochodem, ryzykowny seks,
  • groźby lub gesty samobójcze, samookaleczanie się,
  • gwałtowne wahania nastroju,
  • częste uczucie pustki,
  • niewspółmierne do okoliczności okazywanie złości,
  • wywołane stresem, przemijające poczucie odrealnienia lub paranoi.

Jeśli osoba spełnia co najmniej pięć z tych kryteriów, może otrzymać diagnozę BPD. Pamiętajmy jednak, że od stawiania diagnoz są specjaliści, a każdy z nas może mieć gorszy okres – nie szukajmy sobie zaburzenia samodzielnie, skonsultujemy się ze specjalistą.

Silny lęk przed porzuceniem, to jeden z głównych objawów borderline.
Zaburzenie osobowości borderline to częsty lęk o to, że zostaniemy odrzuceni, myślenie, że partner lub partnerka nas nie chcą, częsta zazdrość, rozpacz w momentach, gdy osoba podejrzewa, że zostanie porzucona.

Każdy czasami zastanawia się kim jest, zalewają nas czarne myśli, pocieszamy się jedząc lody albo częściej niż zwykle kłócimy z partnerem. Takie sytuacje zdarzają się prawie wszystkim, ale nie każdemu na tyle często, by przeszkadzały w normalnym funkcjonowaniu. Choć trzeba zaznaczyć, że borderline jest diagnozowane coraz częściej. Według badań przytaczanych przez Jerolda J. Kreismana, jednego ze specjalistów, jeśli chodzi o ten problem, prawie 6 proc. populacji amerykańskiej przejawia podstawowe objawy BPD. Borderline to jedno z najczęściej występujących zaburzeń osobowości.

Lęk przed porzuceniem a borderline

Cechą charakterystyczną osób cierpiących na zaburzenie osobowości borderline jest ogromny lęk przed porzuceniem. Wbrew powszechnemu stereotypowi – nie dotyczy wyłącznie kobiet. To duży problem nie tylko dla osoby z zaburzeniem, ale i dla ich partnerów. Czasami wielkim kłopotem jest wyjazd w trzydniową delegację albo nadgodziny w pracy. Osoba z BPD w takiej sytuacji może poczuć się porzucona i zasypywać partnera wiadomościami i telefonami. Praca nad lękiem przed odrzuceniem jest jednym z ważniejszych celów psychoterapii zaburzenia osobowości borderline.

Duże trudności w tolerowaniu separacji wiążą się w przypadku osób z BPD z niestabilnymi i burzliwymi relacjami interpersonalnymi. Z jednej strony osoba z BPD nie znosi rozłąki, z drugiej odczuwa często nieświadomy lęk przed bliskością. Boi się, że utraci niezależność. Pragnie przy tym mieć kogoś, kto by się o nią troszczył, idealnego, zawsze obecnego opiekuna. Osoba z BPD, kurczowo trzyma się partnera lub partnerki, idealizuje ją lub jego, staje się od partnera zależna. Tak jest do czasu, gdy mąż, żona, kochanek, kochanka albo przyjaciel odtrąci osobę z BPD lub nie zaspokoi jej potrzeb np. okazując jej obojętność. Wtedy chory zaczyna deprecjonować partnera, broni się przed bliskością, unika kontaktu.

Dla przeciętnego człowieka odpowiedź na pytanie “Kim jestem?” nie jest trudna, ale osoba cierpiąca na zaburzenie osobowości borderline, może mieć z tym spore problemy. Gdy pacjenci z BPD, próbują się opisać zwykle przedstawiają niejasny lub sprzeczny obraz siebie. Poczucie własnej tożsamości jest u nich zaburzone, a obraz siebie niestabilny. Osoba taka uważa, że tożsamość oceniania jest w porównaniu z innymi osobami, na podstawie aktualnych osiągnieć. Chory zmaga się z ciągłym wrażeniem, że “udaje”, że jest “nieprawdziwy”. Ten brak poczucia tożsamości powoduje, że osoba ta często czuje się samotna i odizolowana.

Impulsywne zachowania i agresja w zaburzeniu borderline

Impulsywne zachowania zmagających się z BPD mogą przejawiać się na przykład poprzez zażywanie narkotyków, nadmierne spożycie alkoholu, ryzykowne kontakty seksualne, hazard, ryzykowną jazdę samochodem, niekontrolowane objadanie się, kradzieże sklepowe, nadmierne wydawanie pieniędzy. Te zachowania podobnie jak samookaleczanie się oraz groźby i gesty samobójcze prowadzą do autodestrukcji. Groźby i gesty samobójcze mogą być odpowiedzią na przytłaczające poczucie beznadziei i stany depresyjne, ale także próbami manipulowania innymi ludźmi. Nie można ich jednak lekceważyć, ponieważ nawet 70 procent osób zmagających się z BPD próbuje popełnić samobójstwo, w przypadku 10 procent próby te są niestety skuteczne. Jeszcze więcej chorych, aż 75 procent samookalecza się: tnie skórę ostrymi narzędziami, przypala ją papierosami. Takie zachowania, służące samoukaraniu się, są bardziej bliskie BPD niż jakiemukolwiek innemu zaburzeniu psychicznemu. Zadawanie sobie bólu fizycznego, może także służyć odwróceniu uwagi od innego cierpienia – psychicznego – albo być próbą ukarania partnera.

Wahania nastroju, objawy odrealnienia, podejrzliwość…

Cierpiący na borderline doświadcza także męczących wahań nastroju. W jednej chwili osoby te mogą być szczęśliwe i pełne energii, by za chwilę z błahego powodu zalała je fala depresji lub złości. Świadkowie tej przemiany są całkowicie zdezorientowani i bezradni. Podobnie jak w sytuacjach, gdy osoby z BPD wpadają w niekontrolowany gniew i wściekłość, prowokując kłótnie, podczas których może dochodzić nawet do rękoczynów.

Borderline a orientacja seksualna
Zaburzenie osobowości borderline dotyka mężczyzn, kobiety, niezależnie od statusu społecznego, orientacji seksualnej, wykształcenia i może być diagnozowane w różnym wieku. Często prowadzi do wielu trudności w związku.

Pacjenci z borderline mogą doświadczać także objawów psychotycznych np. wywołanego stresem uczucia odrealnienia i paranoicznych myśli. U jednostki z BPD stan oderwania od rzeczywistości ustępuje w ciągu kilku dni lub godzin.

Borderline współwystępuje i graniczy z takimi zaburzeniami psychicznymi jak: depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenie dwubiegunowe, schizofrenia, hipochondria, osobowość wieloraka, ADHD, zaburzenia odżywiania, alkoholizm, narkomania. U 90 proc. osób zmagających się z BPD, zdiagnozowano także inny problem natury psychicznej.

Kto i dlaczego choruje na zaburzenie osobowości borderline?

Ten problem może dotyczyć wszystkich grup społecznych, chorują kobiety i mężczyźni, osoby bardzo dobrze i słabo sytuowane, przedstawiciele różnych nacji. Na to czy ktoś będzie miał osobowość pograniczną wpływają różne czynniki: niezaspokojenie we wczesnym dzieciństwie potrzeb, traumatyczne przeżycia (takie jak strata rodzica, przemoc fizyczna, odrzucenie, molestowanie seksualne), stresujące sytuacje życiowe. Ale wśród chorych są także osoby, które nie przeżyły, aż tak obciążających sytuacji. Badacze borderline uważają, że wpływ na wystąpienie zaburzenia mają także predyspozycje genetyczne. Związane są one z biologicznym upośledzeniem zdolności do stabilizowania nastroju.

W PROPSYCHE prowadzimy terapię osób z zaburzeniem osobowości borderline. Oferujemy także terapię partnerską i wsparcie dla bliskich osoby, która uczestniczy w terapii indywidualnej – partnerów, rodziców, przyjaciół. W leczeniu zaburzeń osobowości specjalizujemy się w psychoterapii psychodynamicznej skoncentrowanej na przeniesieniu, która jest jednym z głównych podejść terapeutycznych w zaburzeniach osobowości o potwierdzonej skuteczności.


Piśmiennictwo:

Podczas pisania artykułu wykorzystano publikację Jerolda J. Kreismana i Hala Strausa Nienawidzę cię! Nie odchodź! wydaną przez Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego w 2018 roku.

Autor: Zespół PROPSYCHE

Zespół specjalistów zdrowia psychicznego PROPSYCHE łączy profesjonalne kompetencje z zamiłowaniem do swojej pracy. Na blogu dzielimy się swoją wiedzą i doświadczeniem. Choć blog nigdy nie zastąpi konsultacji ze specjalistą, wierzymy, że bywa pomocny.

20 grudnia 2020